Инвестициите во вештачка интелигенција стануваат еден од главните двигатели на глобалната економија, но технолошката револуција носи сериозни предизвици за милиони работници. Според Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), вештачката интелигенција може да влијае врз 40 отсто од работните места во светот, додека во развиените економии тој процент достигнува дури 60 отсто.
Вештачката интелигенција (ВИ) веќе има значително влијание врз глобалната економија. Огромните инвестиции во центри за податоци, компјутерска инфраструктура и развој на напредни ВИ-системи помагаат светскиот економски раст да се одржи на околу три отсто, но истовремено создаваат ризик од длабоки промени во начинот на кој луѓето работат, заработуваат и се образуваат.
Ова го истакна директорката на Меѓународниот монетарен фонд, Кристалина Георгиева, на состанокот на ММФ и Светската банка во главниот град на Тајланд.
Според неа, светот се соочува со своевидно „бавно движечко цунами“, предизвикано од забрзаниот развој на вештачката интелигенција, чии последици допрва ќе стануваат видливи.
Вештачката интелигенција станува мотор на глобалната економија
Зголемените инвестиции во ВИ-инфраструктурата веќе создаваат силна побарувачка за технологија, енергија, компјутерска опрема и специјализирана работна сила.
Според проценките што ги презентираше Георгиева, овој инвестициски бум би можел да го зголеми економскиот раст во развиените азиски економии за 0,5 до еден процентен поен, додека во азиските економии во развој позитивниот ефект би изнесувал меѓу 0,2 и 0,8 процентни поени.
„Сакале или не, вештачката интелигенција е веќе тука“, порача Георгиева.
Таа нагласи дека токму инвестициите во оваа технологија помагаат светската економија да го задржи растот од околу три отсто, и покрај притисоците предизвикани од нарушувањата во снабдувањето со енергија.
САД, Кина и Индија имаат клучна улога во развојот на вештачката интелигенција, додека голем дел од компаниите што произведуваат хардвер и компоненти за ВИ-инфраструктурата се наоѓаат во Азија.
До 60 отсто од работните места во развиените земји под влијание на ВИ
Најголемата промена што ја носи вештачката интелигенција, сепак, нема да биде ограничена само на економскиот раст.
Истражувањата на ММФ покажуваат дека околу 40 отсто од работните места на глобално ниво ќе бидат изложени на влијанието на вештачката интелигенција. Во развиените економии оваа бројка достигнува 60 отсто.
Тоа не значи дека сите овие работни места ќе исчезнат. Дел од професиите ќе станат попродуктивни благодарение на автоматизацијата, други ќе претрпат значителни промени, а одредени работни задачи и позиции би можеле целосно да бидат заменети со ВИ-системи.
Особено изложени се професиите што вклучуваат повторувачки административни задачи, обработка на информации, анализа на податоци и други активности што можат да се автоматизираат.
Од друга страна, развојот на ВИ отвора побарувачка за нови знаења и вештини, како и за работници што ќе можат да ги користат овие технологии во секојдневната работа.
Според Георгиева, првичните анализи покажуваат дека околу 10 отсто од работните места во САД веќе бараат вештини поврзани со вештачката интелигенција.
„Тоа е трансформативна технологија. Таа целосно го менува начинот на кој работиме и живееме“, истакна директорката на ММФ.
Младите и нововработените пред најголем предизвик
Еден од најзагрижувачките ефекти од ширењето на вештачката интелигенција е можноста за намалување на бројот на почетнички работни позиции.
Претседателот на Сингапур, Тарман Шанмугаратнам, предупреди дека компаниите сè почесто можат да користат ВИ за задачи што традиционално ги извршувале младите работници на почетокот на кариерата.
Ова особено би можело да ги погоди дипломираните студенти што бараат прво вработување.
„Постои посебен проблем на кој мора многу наскоро да му посветиме внимание, а тоа е дека побарувачката за првото ниво на вработување, односно за првата работа по дипломирањето, сега е помала“, изјави тој.
Ваквиот тренд отвора сериозни прашања за иднината на образованието и професионалниот развој.
Ако компаниите автоматизираат сè повеќе почетнички задачи, младите би можеле потешко да стекнуваат практично искуство и да напредуваат кон посложени и подобро платени работни позиции.
Затоа, според учесниците на состанокот, образовните системи и владите ќе мора побрзо да се приспособуваат на новите потреби на пазарот на труд.
ВИ може да ги продлабочи економските нееднаквости
Развојот на вештачката интелигенција носи и ризик од зголемување на разликите меѓу богатите и посиромашните економии.
Земјите што располагаат со напредна дигитална инфраструктура, капитал, квалификувани кадри и пристап до најновите технологии би можеле да остварат значително поголеми придобивки.
Наспроти нив, економиите што заостануваат во дигитализацијата ризикуваат дополнително да ја изгубат конкурентноста.
„Вештачката интелигенција ќе ги продлабочи разликите ако останеме премногу пасивни“, предупреди претседателот на Сингапур.
Тој повика технологијата да се користи за создавање квалитетни работни места, наместо единствено за намалување на трошоците преку автоматизација.
Дополнителен предизвик за владите ќе биде и даночниот систем. Со зголемената автоматизација и потенцијалното префрлање на дел од економската вредност од човечкиот труд кон капиталот, државите би можеле да се соочат со потреба од промени во начинот на оданочување.
Дали вештачката интелигенција ќе уништува или ќе создава работни места?
И покрај предупредувањата, не сите економски лидери сметаат дека вештачката интелигенција нужно ќе предизвика масовно исчезнување на работните места.
Претседателот на Светската банка, Аџај Банга, изјави дека не е убеден оти ВИ ќе ги уништи почетничките работни позиции.
Според него, најголемиот дел од промените најверојатно ќе се случуваат во развиените економии, каде што се создаваат и применуваат најнапредните модели на вештачка интелигенција.
Сепак, заедничката порака е дека технолошката трансформација веќе започнала и дека владите, компаниите и образовните институции мора навремено да се подготват.
Вештачката интелигенција истовремено претставува огромна економска можност и еден од најголемите предизвици за иднината на работата. Нејзиниот конечен ефект ќе зависи од тоа колку успешно општествата ќе ги приспособат образованието, пазарот на труд и економските политики на новата технолошка реалност.
